bất nhẫn
Tôi thật bất nhẫn khi nghĩ đến cảnh đứa trẻ phải lang thang ngoài phố trong đêm đông.
Định nghĩa
- Tính từ:
- Cảm thấy xót xa, thương xót, không nỡ lòng: Diễn tả cảm xúc thương cảm, tội nghiệp trước một hoàn cảnh đáng thương, khiến người ta không đành lòng làm hoặc chấp nhận điều gì đó.
- Tàn nhẫn, nhẫn tâm: Diễn tả tính cách hoặc hành động thiếu lòng thương, độc ác, không có sự mềm lòng trước nỗi đau của người khác.
Ví dụ sử dụng
Với nghĩa thương xót, không nỡ lòng:
- Tôi thật bất nhẫn khi nghĩ đến cảnh đứa trẻ phải lang thang ngoài phố trong đêm đông.
- Nhìn thấy con vật bị thương, cô ấy cảm thấy bất nhẫn nên đã mang về nhà chăm sóc.
Với nghĩa tàn nhẫn, nhẫn tâm:
- Lời nói đó của anh ta thật bất nhẫn, nó khiến cô ấy tổn thương sâu sắc.
- Hành động bỏ rơi con cái là một hành động bất nhẫn.
Các cách sử dụng nâng cao
"Lòng bất nhẫn": Lòng thương xót, sự không đành lòng.
- Với lòng bất nhẫn, bà lão đã cưu mang đứa trẻ mồ côi.
"Cảm thấy bất nhẫn": Cảm thấy xót xa, thương cảm.
- Ai cũng cảm thấy bất nhẫn trước cảnh ngộ của gia đình nạn nhân.
Biến thể và từ gần giống
Nhẫn tâm (tính từ): Có lòng dạ sắt đá, không biết thương xót.
- Kẻ nhẫn tâm ấy không hề động lòng trước tiếng khóc của trẻ thơ.
Tàn nhẫn (tính từ): Độc ác, không chút thương xót.
- Chiến tranh luôn mang lại những hậu quả tàn nhẫn.
Xót xa (tính từ): Cảm thấy đau đớn, thương cảm (thường dùng cho cảm xúc cá nhân).
- Bà cụ nhìn cảnh hoang tàn mà lòng đầy xót xa.
Từ đồng nghĩa
- Thương xót: Cảm thấy tội nghiệp, đáng thương.
- Xót thương: Vừa xót xa vừa thương cảm.
- Độc ác: Hung dữ, tàn bạo (cho nghĩa tiêu cực).
- Tàn bạo: Rất độc ác, dã man (cho nghĩa tiêu cực).
Từ trái nghĩa
- Nhẫn tâm: Không biết thương xót (đối lập với nghĩa tích cực của "bất nhẫn").
- Vô tâm: Không để ý, không quan tâm đến cảm xúc người khác.
- Nhân từ: Có lòng thương người, hiền hậu (đối lập với nghĩa tiêu cực).
Lưu ý sử dụng
- Từ "bất nhẫn" có hai nghĩa gần như trái ngược nhau, phụ thuộc hoàn toàn vào ngữ cảnh. Nghĩa tích cực ("thương xót") thường dùng khi chủ thể là người nói/cảm nhận, diễn tả cảm xúc bên trong. Nghĩa tiêu cực ("tàn nhẫn") thường dùng để miêu tả, đánh giá tính chất của một lời nói, hành động hoặc con người cụ thể.
- Trong văn chương và ngôn ngữ trang trọng, từ này thường được dùng với nghĩa "thương xót, không nỡ lòng".